Φώτης Αλεξόπουλος :Όταν η θεσμική ευθύνη συγχέεται με την προσωπική εξυπηρέτηση, η Δημοκρατία χάνει το νόημά της.

 Το ρουσφέτι ως εθνική αυταπάτη: Όταν η θεσμική ευθύνη συγχέεται με την προσωπική εξυπηρέτηση, η Δημοκρατία χάνει το νόημά της.

*********Άρθρο του Φώτη Αλεξόπουλου

Υπάρχουν παθογένειες που δεν είναι απλώς διοικητικές δυσλειτουργίες, αλλά βαθιά πολιτισμικά χαρακτηριστικά ενός κράτους που έμαθε να επιβιώνει μέσα από τις εξαιρέσεις του. Το ρουσφέτι είναι ίσως η πιο ανθεκτική από αυτές. Όχι μόνο επειδή επιβίωσε δεκαετίες πολιτικών αλλαγών, κρίσεων και μνημονίων, αλλά επειδή κατάφερε να μεταμφιεστεί σε κάτι δήθεν θεμιτό: στην «αποτελεσματική πολιτική παρέμβαση».

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ελληνική αυταπάτη.

Μάθαμε να αποθεώνουμε τον πολιτικό που «κάνει τη δουλειά», που σηκώνει το τηλέφωνο, που ανοίγει πόρτες, που παρακάμπτει διαδικασίες, που μετατρέπει την προσωπική γνωριμία σε διοικητικό αποτέλεσμα. Αντί να απαιτούμε κράτος δικαίου, αρκεστήκαμε σε ένα κράτος διαμεσολάβησης. Αντί να ζητούμε θεσμούς, αρκεστήκαμε σε πρόσωπα. Και αντί να θεωρούμε αυτονόητη την ισονομία, συνηθίσαμε την εξαίρεση ως κανόνα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι βαθιά οικονομικό και αναπτυξιακό.

Ως Οικονομολόγος, δεν μπορώ παρά να επισημάνω ότι το ρουσφέτι αποτελεί έναν από τους πιο ύπουλους μηχανισμούς παραγωγής κόστους στην ελληνική οικονομία. Δημιουργεί στρεβλές κατανομές πόρων, υπονομεύει την αποδοτικότητα της δημόσιας διοίκησης, ενισχύει την αναξιοκρατία και λειτουργεί ως αντικίνητρο για την υγιή επιχειρηματικότητα. Καμία σοβαρή επενδυτική κουλτούρα δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση στο αυτονόητο δεν εξαρτάται από κανόνες, αλλά από πολιτικές προσβάσεις.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η πρακτική συντηρείται κοινωνικά. Ο πολίτης που αναγκάζεται να ζητήσει πολιτική παρέμβαση για να λυθεί ένα αυτονόητο ζήτημα δεν βλέπει απλώς ένα κράτος που δυσλειτουργεί βλέπει ένα σύστημα που τον εκπαιδεύει να αναζητά προστάτες αντί για δικαιώματα.

Κάπως έτσι, η Δημοκρατία χάνει σταδιακά το θεσμικό της βάθος και μετατρέπεται σε δίκτυο εξυπηρετήσεων.

Η αλήθεια είναι σκληρή αλλά αναγκαία: όσο συνεχίζουμε να αποκαλούμε «ικανό» τον πολιτικό που παρακάμπτει τον κανόνα, τόσο θα αποδυναμώνουμε τον ίδιο τον κανόνα. Και χωρίς κανόνες, δεν υπάρχει ούτε κράτος δικαίου, ούτε σοβαρή οικονομία, ούτε κοινωνική δικαιοσύνη.

Η χώρα δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές εξαιρέσεων. Χρειάζεται πολιτικούς που να καθιστούν περιττή την εξαίρεση. Χρειάζεται θεσμούς που να λειτουργούν χωρίς τηλέφωνα, χωρίς μεσάζοντες, χωρίς “δικούς μας” και “δικούς τους”.

Το πραγματικό ερώτημα για το πολιτικό σύστημα δεν είναι αν μπορεί ακόμη να παράγει εξυπηρετήσεις. Είναι αν έχει το θάρρος να συγκρουστεί με την ίδια τη μήτρα που το αναπαράγει.

Γιατί όσο το ρουσφέτι επιβραβεύεται εκλογικά, καμία μεταρρύθμιση δεν θα είναι ουσιαστική. Θα αλλάζουν οι νόμοι, αλλά όχι η νοοτροπία. Θα μιλάμε για ψηφιακό κράτος, αλλά θα επιβιώνει το αναλογικό παρασκήνιο. Θα επικαλούμαστε την Ευρώπη, αλλά θα λειτουργούμε με όρους "πελατειακού κράτους ".

Και τότε η μεγαλύτερη πολιτική ήττα δεν θα είναι των κυβερνήσεων. Θα είναι της ίδιας της κοινωνίας που εξακολουθεί να συγχέει το δικαίωμα με τη χάρη.

****** Ο Φώτης Αλεξόπουλος είναι Οικονομολόγος- Πτυχιούχος του ΠΑΝΤΕΙΟΥ Πανεπιστημίου στην Σχολή Επιστημών Οικονομίας και Δημόσιας Διοίκησης με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αστική και Περιφερειακή Ανάπτυξη .